Trong bối cảnh kinh tế năm 2026 tiếp tục biến động bởi áp lực thương mại quốc tế, thay đổi chính sách thuế và yêu cầu minh bạch tài chính ngày càng cao, doanh nghiệp và nhà đầu tư tại Việt Nam đang đứng trước cả cơ hội lẫn thách thức. Đây không còn là giai đoạn mà doanh nghiệp chỉ cần “kinh doanh tốt” là đủ; thay vào đó, năng lực quản trị thuế, tư vấn chiến lược và ra quyết định đầu tư đang trở thành yếu tố sống còn.
1. Bức tranh kinh tế và đầu tư: Cơ hội đi cùng áp lực
Việt Nam vẫn được đánh giá là một trong những điểm đến đầu tư đáng chú ý tại châu Á nhờ lợi thế về sản xuất, vị trí trong chuỗi cung ứng và thị trường tiêu dùng đang mở rộng. Tuy nhiên, môi trường bên ngoài không còn dễ đoán. Các yếu tố như thuế quan, biến động xuất khẩu, chi phí vốn và sự dịch chuyển chuỗi cung ứng đang ảnh hưởng trực tiếp đến kế hoạch mở rộng của doanh nghiệp.
Theo Reuters, Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP ít nhất 10% trong năm 2026, trong khi các tổ chức quốc tế như World Bank và IMF đưa ra dự báo thận trọng hơn, quanh mức 6,5%–6,6%. Điều này cho thấy kỳ vọng tăng trưởng vẫn cao, nhưng rủi ro từ thương mại quốc tế, thị trường bất động sản, chi phí sản xuất và sức mua trong nước cần được theo dõi sát sao.
Với nhà đầu tư, bối cảnh này đòi hỏi cách tiếp cận chọn lọc hơn. Thay vì chỉ tập trung vào tốc độ tăng trưởng doanh thu, cần đánh giá thêm khả năng tuân thủ thuế, sức khỏe dòng tiền, rủi ro pháp lý, cấu trúc chi phí và năng lực thích ứng của doanh nghiệp trước thay đổi chính sách.
2. Chính sách thuế: Từ nghĩa vụ tuân thủ đến công cụ quản trị
Thuế đang trở thành một phần quan trọng trong chiến lược quản trị doanh nghiệp. Nhiều thay đổi chính sách trong thời gian gần đây cho thấy cơ quan quản lý đang hướng đến minh bạch hóa, số hóa và kiểm soát tốt hơn hoạt động kinh doanh.
Một điểm đáng chú ý là chính sách giảm thuế giá trị gia tăng từ 10% xuống 8% đối với nhiều nhóm hàng hóa, dịch vụ tiếp tục được kéo dài đến hết năm 2026. Chính sách này nhằm hỗ trợ sức mua và giảm chi phí cho doanh nghiệp, dù cũng làm giảm nguồn thu ngân sách đáng kể.
Bên cạnh đó, các quy định liên quan đến hóa đơn điện tử, khai thuế, nộp thuế và quản lý thuế đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh tiếp tục được hoàn thiện. Nghị định 68/2026/NĐ-CP và Thông tư 18/2026/TT-BTC được ghi nhận là có nhiều nội dung mới về khai thuế, nộp thuế, hóa đơn điện tử và quản lý thuế trong bối cảnh chuyển đổi số.
Điều này đặt ra yêu cầu rõ ràng: doanh nghiệp không nên xem thuế chỉ là việc kê khai cuối kỳ. Thuế cần được tích hợp vào kế hoạch kinh doanh ngay từ đầu, từ định giá sản phẩm, xây dựng hợp đồng, quản lý chi phí, phân bổ lợi nhuận cho đến kế hoạch đầu tư dài hạn.
3. Tư vấn thuế và tài chính: Vai trò ngày càng quan trọng
Trong môi trường chính sách thay đổi nhanh, vai trò của đơn vị tư vấn không chỉ là “làm sổ sách” hay “nộp tờ khai”. Tư vấn chuyên nghiệp cần giúp doanh nghiệp trả lời ba câu hỏi lớn:
Thứ nhất, doanh nghiệp đang có rủi ro thuế nào chưa được nhận diện?
Thứ hai, cấu trúc hoạt động hiện tại đã tối ưu về chi phí, dòng tiền và nghĩa vụ thuế chưa?
Thứ ba, kế hoạch đầu tư hoặc mở rộng sắp tới có phù hợp với quy định pháp luật và định hướng thị trường không?
Đặc biệt, với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài hoặc doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng quốc tế, vấn đề thuế tối thiểu toàn cầu, chuyển giá, giao dịch liên kết và ưu đãi đầu tư cần được đánh giá kỹ lưỡng. OECD đặt ra mức thuế tối thiểu toàn cầu 15% đối với các tập đoàn đa quốc gia có doanh thu hợp nhất từ 750 triệu euro trở lên; nhiều quốc gia Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam, đã hoặc đang triển khai các biện pháp liên quan.
Do đó, tư vấn thuế hiện đại không chỉ là xử lý hồ sơ, mà còn là tư vấn chiến lược: giúp doanh nghiệp ra quyết định đúng, giảm rủi ro và tối ưu nguồn lực.
4. Đầu tư: Cần nhìn sâu hơn vào chất lượng doanh nghiệp
Trong bối cảnh lãi suất, chính sách thuế và thương mại quốc tế còn nhiều biến động, nhà đầu tư cần thận trọng hơn với các quyết định rót vốn. Một doanh nghiệp có doanh thu tăng nhanh nhưng quản trị thuế yếu, dòng tiền thiếu ổn định hoặc phụ thuộc quá lớn vào ưu đãi chính sách có thể tiềm ẩn rủi ro lớn.
Các tiêu chí nên được ưu tiên khi đánh giá cơ hội đầu tư gồm:
Khả năng tuân thủ thuế và pháp lý;
Tính minh bạch của báo cáo tài chính;
Cơ cấu doanh thu và biên lợi nhuận thực chất;
Khả năng thích ứng với thay đổi thuế, chi phí và thị trường;
Chiến lược dòng tiền trong 12–24 tháng tới.
Đối với doanh nghiệp, đây cũng là thời điểm cần chuẩn hóa hệ thống kế toán, kiểm soát nội bộ và dữ liệu tài chính. Một doanh nghiệp có hồ sơ thuế rõ ràng, báo cáo minh bạch và mô hình tài chính hợp lý sẽ có lợi thế lớn hơn khi gọi vốn, vay ngân hàng, mở rộng thị trường hoặc tìm kiếm đối tác chiến lược.
5. Khuyến nghị cho doanh nghiệp trong giai đoạn hiện nay
Doanh nghiệp nên chủ động rà soát toàn bộ nghĩa vụ thuế, hợp đồng, hóa đơn, chi phí được trừ và các giao dịch có rủi ro cao. Việc kiểm tra định kỳ giúp phát hiện sớm sai sót, tránh bị động khi có thanh tra, kiểm tra thuế.
Đồng thời, cần xây dựng kế hoạch tài chính gắn với kịch bản thuế. Ví dụ, khi thay đổi chính sách VAT, thuế thu nhập cá nhân, thuế thu nhập doanh nghiệp hoặc quy định hóa đơn điện tử, doanh nghiệp cần đánh giá tác động đến giá bán, lợi nhuận, dòng tiền và hợp đồng với khách hàng.
Với nhà đầu tư, nên ưu tiên các doanh nghiệp có nền tảng quản trị tốt, tuân thủ rõ ràng và khả năng tăng trưởng bền vững. Trong giai đoạn thị trường nhiều biến động, chất lượng quản trị đôi khi quan trọng không kém tốc độ tăng trưởng.
Kết luận
Tình hình hiện tại cho thấy thuế, tư vấn và đầu tư không còn là ba lĩnh vực tách biệt. Thuế ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận; tư vấn giúp doanh nghiệp giảm rủi ro và tối ưu chiến lược; còn đầu tư cần dựa trên nền tảng tài chính – pháp lý minh bạch.
Doanh nghiệp nào chủ động thích ứng, chuẩn hóa hệ thống và xem thuế như một phần của chiến lược quản trị sẽ có nhiều lợi thế hơn trong giai đoạn mới. Ngược lại, những doanh nghiệp xem nhẹ tuân thủ hoặc chỉ xử lý vấn đề khi phát sinh rủi ro có thể phải đối mặt với chi phí lớn hơn trong tương lai.
Trong một môi trường kinh doanh thay đổi nhanh, chuẩn bị sớm chính là lợi thế cạnh tranh.